De prikkels waar we dagelijks mee te maken hebben raken ons op verschillende manieren. Sommige prikkels lijken aan de oppervlakte te blijven terwijl we door andere prikkels dieper geraakt worden. Vaak voelen we een vorm van disbalans ontstaan als je met de prikkels die we tot ons nemen teveel aan de oppervlakte blijven of te diep gaan.De lagen waar we het over hebben zijn lagen van bewustzijn. Er zijn verschillende modellen die deze lagen beschrijven maar ik zou hier willen kiezen voor een model dat zowel eenvoudig als praktisch is: het model van de drie werelden.

Dat model toont ons dat elke gebeurtenis in ons leven, maar ook wie we zelf zijn, opgebouwd is uit drie lagen. Een fysieke laag, een subtiele (mentale) laag en een causale (spirituele) laag. Vaak zien we van de fenomenen rondom ons alleen de fysieke manifestatie. Dit model maakt ons duidelijk dat dat beeld niet compleet is. Sterker nog, deze fysieke manifestatie is maar het topje van de ijsberg, een resultante. Dit heeft grote gevolgen van hoe we naar de wereld kunnen kijken. We kunnen (het gedrag van) onszelf en anderen louter op fysiek niveau bekijken en beoordelen. In dat geval baseren we ons oordeel op maar een fractie van de informatie die nodig is om een gebalanceerd oordeel te kunnen vellen; We zien een (klein) deel van de kennis aan voor het geheel. Als we een volledig beeld zouden willen hebben van (het gedrag van) onszelf en anderen zouden we ook de mentale en spirituele lagen moeten onderzoeken.

Prikkels in de drie lagen

Het model van de drie werelden kun je ook toepassen op prikkels. Ook prikkels kun je onderverdelen in fysieke prikkels, mentale prikkels en spirituele prikkels.De fysieke prikkels zijn dan prikkels die hoofdzakelijk een effect hebben op ons lichaam of een dergelijk effect beogen. Veel fysieke activiteiten vallen daaronder, en ook prikkels die met name zijn bedoeld om de vijf zintuigen te stimuleren.

Ook mentale prikkels hebben een fysieke component, maar voeden ons hoofd, ons verstand, of zijn daartoe bedoeld. Veel intellectuele activiteiten behoren tot dit domein, maar bijvoorbeeld ook diverse activiteiten die bedoeld zijn om te ontspannen.

Spirituele prikkels raken ons het diepst. Ze voeden ons hart, of hebben dat doel. Ze kunnen ons herinneren aan wie we ten diepste zijn, en ons op het spoor zetten van datgene wat we het liefst zouden willen zijn en doen.

Bovenstaande verdeling kun je gebruiken om vast te stellen of het type en de hoeveelheid prikkels die je tot je neemt of te verwerken krijgt wel in overeenstemming is met de lagen in jezelf waar je contact mee zou willen maken of die je zou willen voeden. En ook of de prikkels die op je pad komen de verschillende lagen op een gezonde manier voeden of juist niet.

Ondergesneeuwd

In het minst slechte geval worden de diepere lagen in ons, die op zijn minst evenveel aandacht nodig hebben als de fysieke laag, in grote mate ondergesneeuwd. Niet zelden verliezen we daardoor het contact met onszelf en ontdekken we dat we na een aantal jaren totaal niet meer op het spoor zitten waar we op zouden willen zitten.

Datzelfde geldt voor mentale prikkels, maar die dragen nog een extra gevaar in zich: ze werken situatiebevestigend. Als we de gedachten die we hebben en de scenario’s die we met ons verstand schrijven nauwkeurig zouden bekijken dan zouden we zien dat onder die gedachten en scenario’s één overheersende emotie ligt: angst. Een groot deel van onze gedachten wordt gevoed door angst en zorgt ervoor dat we ons bij voorbaat indekken. Vaak tegen van alles en nog wat dat niet gaat plaatsvinden. En daarvan zegt het verstand dan weer: zie je wel, toch goed ingedekt.

Onze geest heeft vervolgens de neiging mentale prikkels tot zich te nemen die deze angst voeden. Kijk bijvoorbeeld naar het fenomeen dat we onszelf veel meer focussen op negatieve nieuwsberichten dan op positieve. De huidige economische crisis van een paar jaar geleden is een goed voorbeeld van deze houding. Door de berichten die we tot ons nemen praatten we onszelf steeds dieper in de crisis en berichten van mogelijk herstel werden collectief niet geloofd. En daardoor potten we middelen op, we onttrokken er energie aan. Zo hielden we door onze angst de crisis in stand. En ons verstand vond dat een slimme strategie.

Gezondere prikkels

Als we deze angst willen overwinnen zullen we dus onder andere meten kiezen voor gezondere mentale prikkels. Of, in eerste instantie, moeten onderzoeken of de mentale prikkels die we ontvangen wel zo positief en gezond zijn. We zullen dus onze veelal gewoontegestuurde patronen van het ontvangen van mentale prikkels naar een bewust niveau moeten tillen.

Spirituele prikkels zijn nog moeilijker te duiden. Niet alleen worden ze overschreeuwd door het bombardement van fysieke prikkels, onderweg worden ze ook vaak nog eens tegengehouden door de geest, die zich afvraagt of dat gezweef allemaal wel kan in deze drukke moeilijke tijden. Vaak zijn we ons niet bewust van de behoefte aan spirituele voeding die van binnenuit oprijst, domweg omdat we teveel andere zaken aan ons hoofd hebben. In een ander geval negeren we die behoefte omdat ‘de schoorsteen toch moet roken’. En zo kan een tekort aan spirituele voeding ontstaan dat op termijn tot totale zelfvervreemding leidt.

Zelfonderzoek en sturing

Het moge duidelijk zijn dat we om in harmonie te zijn in alle lagen in de juiste mate en met de juiste, heilzame middelen gevoed moeten worden. En dat we, als we ontdekken dat we een prikkelpatroon hebben dat niet bij onze behoeften past, actief stappen moeten ondernemen om te zorgen dat onze prikkelconsumptie wél met onze behoeften overeenkomt. Dat moeten we zélf doen, we kunnen niet wachten tot de wereld om ons heen verandert.

Dat begint met onderzoek. Onderzoek welke prikkels je dagelijks tot je krijg of neemt, en ga na wat die prikkels met je doen. Brengen ze je dichter bij jezelf of juist verder van jezelf af? En, als ze je verder van jezelf afbrengen, hoe noodzakelijk zijn ze dan?

Overigens is er bij dit model wél een belangrijke kanttekening te plaatsen: de scheiding tussen de drie lagen is een kunstmatige, bedoeld om het model toepasbaar te maken. Als je dieper onderzoekt, zul je ontdekken dat fysieke prikkels tot in alle lagen doorwerken en andersom, dat spirituele prikkels ook van grote invloed zijn op je fysieke en mentale welbevinden. Regelmatig zul je prikkels tegenkomen die in het ene laag gezond zijn, maar in de andere laag niet. Dat lijkt de zaak te bemoeilijken, maar in de praktijk blijkt dat er dan vrijwel altijd een prikkel met een verfijndere kwaliteit voorhanden is, die een heilzaam effect op beide lagen heeft. Het is dan alleen kwestie van meer open staan voor het verfijndere niveau.