Elke prikkel die bij ons binnenkomt heeft een effect op ons. Sommige prikkels winden ons op, van andere worden we moe of blij, wan weer andere krijgen we energie. Hoe kunnen we de effecten van prikkels zo onderzoeken dat er een uiteindelijk een praktisch plan uitkomt om de prikkels waar we mee te maken krijgen meer in balans te laten zijn met wat werkelijk bij ons past?

Dat kunnen we doen aan de hand van het model van de guna’s. Dat is een eeuwenoud model uit de Vedische traditie dat ervanuit gaat dat alles in de ons bekende schepping, van de grootste tot het kleinste deeltje, en niet alleen materie, maar ook alle processen en hoe deze verlopen, het resultaat zijn van natuurkrachten die op elkaar inwerken: de guna’s. Daar zijn er drie van: Sattva, rajas en tamas. Die hebben de volgende kenmerken:

Sattva is een stille kracht. Het is de kracht van waarheid, zuiverheid, schoonheid, wijsheid, harmonie, liefde, licht.

Rajas is de kracht van actie, passie, verlangen, boosheid, agitatie, handeling.

Ook tamas is een stille kracht, maar dat is een andere soort stilte, die van onwetendheid, slaap, lethargie, dood, duisternis.

Alle fenomenen in de ons bekende schepping zijn het resultaat van de manier waarop deze krachten op elkaar inwerken. Voor een mens geldt dat hij of zij van nature een mengsel van deze drie krachten in zich heeft dat individueel bepaald is en verband houdt met de specifieke taken die deze mens in dit leven mag uitvoeren. Dit mengsel heet een gunapatroon. Dit patroon past precies bij jou; je natuur is in overeenstemming met je ideaal.

Guna’s en prikkels

Alle prikkels die we te verwerken krijgen hebben een effect op ons. Ons karakteristieke gunapatroon wordt door een prikkel die overwegend één van de drie krachten in zich draagt in de richting van die guna geduwd. Er verandert dus iets in de balans. Daarom hebben we, behalve een natuurlijk gunapatroon, ook een gunapatroon dat past bij de situatie waarin we ons op dit moment bevinden.

Het is niet moeilijk om in te zien dat wanneer we te lang blootstaan aan prikkels die te ver afwijken van ons karakteristieke gunapatroon, onze balans en harmonie in gevaar komt. Als ons huidige gunapatroon te ver afwijkt van het gunapatroon dat bij ons past, en die afwijking duurt te lang,  ervaren we disharmonie. Er dat is de situatie waarin velen van ons zich bevinden. Op termijn kan dit leiden tot stress, burnout, depressie en andere ziekten. Daarom is het noodzakelijk dat we ervoor zorgen dat de prikkels die we tot ons nemen in overeenstemming zijn met onze natuur; we moeten doen en ontvangen wat bij ons past.

Reflectie

Dat kunnen we doen door nauwkeurig naar onze prikkelconsumptie te kijken en te ontdekken welke prikkel welk effect heeft, en daarna te kijken of dat effect overeenkomt met onze diepste behoefte. Als blijkt dat dat niet zo is, dan moeten we ervoor kiezen andere prikkels tot ons te nemen waar dat mogelijk is.

Als je graag een stille en heldere geest zou willen hebben dan is het niet aan te raden allerlei dingen te doen die en onrustig of slaperig maken. Evenzo is het onverstandig om vlak voor het slapen gaan nog haastig even wat dingen te doen of naar actieseries met onrustig bewegende beelden te kijken. Beter is het om de dag te eindigen met een stille, mooie activiteit als voorbereiding op de aanstaande rustperiode.

Overdosis rajas en tamas

De prikkels die we vanuit de maatschappij op ons af krijgen zijn voor het overgrote deel rajasisch en tamasisch van aard. We hoeven alleen maar te kijken naar de programma’s die op televisie zijn of de schreeuwende reclames die we zien als we in een winkelstraat lopen. Ook het voedsel wat de kopen in de reguliere supermarkt heeft die tendens. Geur- en smaakstoffen zijn bedoeld om ons verlangen te vergroten zodat we meer (te veel) eten maar hebben als effect dat de hoeveelheid sattva die in ons gunapatroon zit verminderd wordt. Let dus op wat je koopt, maar ook op hoeveel je eet. Als je de hoeveelheid voedsel die je tot je neemt onderzoekt dat zul je ontdekken dat ook de maat invloed heeft op je gunapatroon.

We kunnen niet alle prikkels die we tot ons krijgen regisseren maar daar waar we kunnen sturen moeten we dat doen om (langdurige) balansverstoringen te voorkomen. Dát is de manier om onze lichamelijke, geestelijke en spirituele gezondheid te vergroten.